|
Łemkowie
Łemkowie to mniejszość etniczna, licząca 5850 obywateli
Rzeczpospolitej
Nazwa "Łemko" (Łemkini, Łemkowie) powstała w I połowie XIX
wieku na pograniczu łemkowsko-bojkowskim. Początkowo było to przezwisko
stosowane do tych Rusinów, którzy w mowie używali słowa "łem"
(które w mowie Bojków nie istnieje). Z czasem przezwiska stało się nazwą
funkcjonującą w literaturze naukowej i popularnej.
Do czasów I wojny światowej ta nazwa była prawie nieznana wśród ludności
łemkowskiej. W okresie międzywojennym, który dla Łemkowszczyzny był
czasem rodzącej sią świadomości etnicznej, ścierania sią różnych orientacji
i ogólnej aktywności politycznej, określenie "Lemko", "Łemko"
stało sią powszechnie używane (przykładem są tytuły czasopism prezentujących
poglądy dwóch przeciwstawnych organizacji politycznych: moskalofilskłej
- "Łemko" i ukrainofilskiej - "Nasz Łemko").
Po drugiej wojnie światowej nazwa "Łemko" stała sią dominująca
i wyparła dawną, etnicznie adekwatną nazwą "Rusnak".
Terytoria Łemkowszczyzny
Na wschodzie Łemkowszczyzna dochodzi do górnego Sanu. Badania precyzyjniejsze
wskazują granicę na linii pasm Chryszczatej, Wielkiego Działu i Bukowicy
oraz wydzieleniu terytorium przejściowego, łemkowsko -bojkowskiego miądzy
Osławą i Sanem.
Prostsza jest kwestia zasięgu północnego i zachodniego Łemkowszczyzny,
gdyż tutaj żywioły polskie i ruskie sąsiadując ze sobą, wyraźnie się
oddzielają. Ruskimi wsiami po północnej stronie Karpat wysuniętymi najdalej
na zachód są: Biała Woda, Czarna Woda, Jaworki, Szlachtowa. Przyjmuje
się, że wierzchołek "klina łemkowskiego" wyznaczają właśnie
te cztery wioski w rejonie Szczawnicy. Na południu granica Łemkowszczyzny
północnej pokrywa sią z granicą państwa polskiego. Poczucie przynależności
do własnego terytorium, ziemi ojczystej - Łemkowyny przez Łemków wyznacza
pojęcie ojczyzny lokalnej, tj. Łemkowszczyzny północnej i ojczyzny szerokiej
- całego terytorium Rusi Karpackiej. Granica wschodnia na terytorium
Polski jest słabo sprecyzowana wśród Łemków. Najczęściej mówi się o
Łemkowszczyźnie sięgającej do Sanu. Znane są miejscowości na wschód
i północ od granic wyznaczonych przez etnografów i językoznawców, których
mieszkańcy uważają się za Łemków (np. Hłomcza, Sianki). Z drugiej zaś
strony, przedstawiciele orientacji starorusińskiej, a współcześnie Łemkowie-autonomiści
okrawają nieco terytorium łemkowskie do tzw. "Łemkowszczyzny właściwej"
(kryterium to m.in. stały akcent w mowie), na wschód od której mieszkają
już Ukraińcy.
Biali Chorwaci
Po upadku Rusi Kijowskiej pod naporem Tatarów w XII w., a wobec rosnącej
potęgi państwa polskiego, ludność ruska wypierana była przez polskich
kolonistów utrzymała się na terenach górskich, trudno dostępnych i mniej
atrakcyjnych pod względem ekonomicznym. Tak właśnie mieli ukształtować
się prałemkowie. Inna hipoteza powiada, że Łemkowie są wynikiem nałożenia
się na osadnictwo polskie (istniejące na tych ziemiach w dolinach rzek
już od XIII w.) wołosko-ruskich fal osadniczych. Było to związane z
wędrówką bałkańskich plemion pasterskich, tzw. Wołochów, którzy, idąc
łukiem Karpat na północ, mieszali się z zamieszkującą tam ludnością.
Kiedy dotarli na terytorium Karpat Zachodnich, ich skład etniczny miał
przewagę elementu ruskiego. Ludność ta osiedlała się w XV i XVI w. na
tzw. prawie wołoskim.
Nie akceptują tej teorii Łemkowie. W ich świadomości społecznej funkcjonuje
przekaz o Białych Chorwatach, plemieniu, które w V w. żyło w Karpatach,
było dobrze rozwinięte. W VII w. większość przesiedliła się na Bałkany.
Pozostałych w X w. podbiła Ruś Kijowska. Podbite plemię przyjęło nazwę
Rusini (Rusnacy), i jego ślady widoczne są dzisiaj w językowej i kulturowej
odrębności Rusinów Zachodnich. Inna hipoteza z łemkowskimi pradziejami
jest wiara w fakt chrystianizacyjnej misji Cyryla i Metodego wśród ich
przodków.
Świadomość narodowa
Ostatnie kilkadziesiąt lat nie sprzyjały rozwijaniu się ukraińskiej
świadomości na Łemkowszczyźnie ze względu na negatywny stereotyp Ukraińca.
Już w 1936 r. J. Tarnowycz w "Ilustrowanej historii Łemkowszczyzny
twierdził, że "Łemkowszczyzna to odwiecznie ukraińska ziemia",
zauważa, że Łemkowszczyzna była przed wojną (przed I wojną światową
- wyjaśnienie moje) tak otumaniona moskalofilstwem i wydawało się, że
przepadła ona całkowicie dla idei ukraińskiej. (...) Ukraińcy dlaczegoś
bali się osiedlać między Lemkami. Odstraszała ich łemkowska besida,
duża odległość od Galicji Wschodniej i niedostępność gór...".
Łemkowszczyzna, która do XIV w. należała do Księstwa Halickiego, od
1340 r. do 1772 r. do Rzeczypospolitej Polskiej, w latach 1772-1918,
stanowiła część Galicji, wchodziła w skład monarchii Habsburgów, zaś
od 1918 r. aż do chwili obecnej należy do Polski, jako terytorium przejściowe
na pograniczu wschodnio - i zachodniosłowiańskim podlegała różnym wpływom.
Tu krzyżowała się ekspansja kilku grup narodowych i orientacji politycznych
(agitacja rosyjska, ukraińska, polska, austriacka).
Jako Słowianie wschodni, a tym samym wyznawcy wschodniego chrześcijaństwa,
Łemkowie do samookreślenia używali nazwy Rusnak (Rusin), co oznaczało
ludzi Rusi i wyróżniało od wyznawców innej religii. Od średniowiecza
nazwa Ruś była synonimem prawosławia. W przeciągu XVI i XVII w. wschodni
Słowianie zaczęli się różnicować. Proces nasilił się w XVIII i XIX w.,
kiedy zamiast Rusi pojawiły się precyzyjniejsze etnicznie określenia:
Rosjanin, Białorusin, Ukrainiec. Rusini mieszkający między Sanem a Popradem
mieli do wyboru którąś z tych nazw. Logika nakazywałaby pójść za nazwą,
która stawała się coraz popularniejsza wśród ich najbliższych sąsiadów
za Sanem, tj. nazwą Ukrainiec.
Jednak Łemkowie to dumni ludzie gór, w swej psychice, sposobie życia
i typie kultury różniący się od mieszkańców nizin. Zamieszkując tereny
górskie, utrzymywali słaby kontakt z sąsiadami od północy, tj. rzymskokatolickimi
Polakami. Z sąsiadami ze wschodu, Bójkami kontakt był też słaby, z wyjątkiem
okolic przygranicznych. Najściślejsze związki łączyły Łemków z ich braćmi
po południowej stronie Karpat. Stąd też zachowała się jedność kulturowa
i etniczna obszaru łemkowskiego. Stare szlaki wiodące kotlinami górskimi
w poprzek Karpat, a potem aż na Węgry pozwalały utrzymywać Łemkom kontakty
kulturowe, religijne, ekonomiczne w obrębie swej grupy. Z kolei zolacja
od innych kultur wytworzyła swoisty separatyzm psychiczny", charakterystyczny
konserwatyzm łemkowski. Jego efektem jest niechętne przyjmowanie wszystkich
nowości, nie podleganie obcym wpływom, odrzucanie tego co niesprawdzone,
nieznane. Łemkowie bardzo są przywiązani do swych "świętości"
- ojczystej mowy, wiary, zwyczajów i obrzędów. Próby asymilowania Łemków
przynosiły kiepskie efekty.
W kierunku Rosji i w kierunku Ukrainy
Działalność "Ruskiej Trójcy" we Lwowie zapoczątkowała ukraiński
ruch narodowy ("narodnicy) w Galicji, który w II połowie XIX w.
zapoczątował działania literackie, oświatowe i ekonomiczne. Jednakże
na Łemkowszczyźnie ta idea nie miała poparcia. Wprawdzie utworzono filie
kooperatyw "Wiejski Gospodarz" i "Łemkowski Bank"
(w Sanoku, Jaśle, Nowym Sączu), liczne filie Towarzystwa "Proświta",
jednak gdy w 1906 r. zorganizowano zjazd "Proświty" w Nowym
Sączu, delegat Zarządu Głównego, Iwan Bruk zwrócił uwagę, że na zebraniu
brakuje tych, dla których działalność jest przeznaczona, tj. łemkowskich
chłopów.
Niechęć do tej idei wynikała z faktu, że "narodnicy" walczyli
z łemkowskim separatyzmem i rusofilstwem. Mając oparcie w cerkwi grekokatolickiej
celowo osadzali na parafiach księży ukraińskich zamiast łemkowskich.
Konsekwencje ścierania się tych orientacji narodowych na Łemkowszczyźnie
w okrutny sposób odbiły się na samych Łemkach w czasie I wojny światowej.
Austriackie władze, posądzając rusofili o działalność szpiegowską, zaczęły
stosować ostre represje. Aresztowania miały miejsce w całej Galicji,
szczególnie ucierpiała Łemkowszczyzna. W obozie koncentracyjnym w Thalerhofie
zginęła w latach 1914-1918 prawie cała inteligencja łemkowska. W pamięci
Łemków Thalerhof stał się miejscem narodowej kaźni, gdzie więzionych
było ok. 5000 współrodaków. Równocześnie zaczęło funkcjonować w świadomości
społecznej przeświadczenie, utrzymujące się do dziś, że tragedii Thalerhofu
winni są stronnicy idei "narodnickiej", którzy denuncjowali
żołnierzom austriackim swych przeciwników ideologicznych.
Łemkowska republika
Po I wojnie światowej na dawnym terytorium Austro-Węgier tworzyły sią
nowe państwa. Każdy naród starał sią zabezpieczyć swoją jedność i niezależność
terytorialną. W tym też czasie w wysokiej mierze uaktywnili sią Karpatorusini.
Ośrodkiem tego ruchu był Preszów, gdzie powołano tzw. Karpatoruską Radą
Narodową na czele z doktorem A. Beskydem. Rusini galicyjscy (Łemkowie),
którym groziło oddzielenie granicą polską-słowacką od rodaków na południu,
a tym samym i konsekwencje ekonomiczne (brak możliwości wędrowania na
sezonowe prace, zakupu wołów na Wągrzech, itp.), rozpocząli działania
skierowane ku zjednoczeniu Łemkowszczyzny północnej i południowej. W
grudniu 1918 r. we Florynce w efekcie ustaleń zwołanych wcześniej wieców
utworzona została Ruska Narodowa Republika Łemków, która działała do
marca 1920 r. Powołano władze Republiki - premiera i ministrów: spraw
wewnętrznych, zagranicznych oraz rolnictwa. Utworzono Ruską Radą, w
której skład wchodzili przedstawiciele wsi. Działacze łemkowscy aktywni
w tym czasie nie mieli jednorodnego poglądu na sprawą łemkowską. Wspólne
było dążenie do stworzenia nie podzielonej Łemkowszczyzny albo jako
autonomicznego organizmu społeczno-politycznego, albo jako całości w
granicach jednego państwa, najlepiej Czechosłowacji. Drugi, słabiej
określony kierunek zmierzał do połączenia Łemkowszczyzny ze Związkiem
Radzieckim. Nie powiodła sią jednak ani próba nawiązania kontaktów z
władzami Czechosłowacji, ani z rządem Związku Radzieckiego. Nie udzieliła
też pomocy Republice Łemków Karpato-Ruska Rada z Preszowa.
Po szesnastomiesiącznej działalności Republiki, władze polskie aresztowały
jej przywódców, ale sąd uniewinnił uwięzionych jako "nie mających
złej woli".
Pomimo krótkiego istnienia Republika łemkowską we Florynce była dobitnym
przejawem dążenia Łemków do decydowania o swoim losie, o bycie narodowym,
była manifestacją rodzących sią wśród Łemków tendencji do narodowej
niezależności.
W okresie międzywojennym
w wyniku tragedii talerhofskiej zmniejszyło się znaczenie silnej przed
wojną orientacji rusofilskiej, a nabrała większego znaczenia idea proukraińska.
Po rozpadzie Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej na Łemkowszczyznę
przybyło wielu osiedleńców z Galicji Wschodniej. Parafie opuszczone
przez wymordowanych w Thalerhofie księży obejmowali przybysze ze wschodu
z ukształtowaną świadomością narodową. Posady nauczycielskie w wiejskich
szkołach obejmowali działacze ukraińskiego ruchu narodnickiego.
W 1932 roku we Lwowie założono specjalną Komisję Łemkowską, która dostarczała
na Łemkowszczyznę literaturę: wydania "Biblioteki Łemkowszczyzny"
i czasopisma: "Nasz Łemko" (wydawany we Lwowie 1934-1938),
"Nowa Zoria" (Lwów 1926-1938, Stanisławów 1938-1939), "Diło"(Lwów
1918-1939), "Beskyd" (Przemyśl 1931-1933), "Nywa"
(Lwów 1918-1938), "Meta" (Lwów 1931-1938).
Orientacja rusofilska w okresie międzywojennym opierała się głównie
na działalności Ruskiej Organizacji Wiejskiej (RSO - Ruska Seljanska
Organizacja), która powstała w czerwcu 1926 r. W skład Rady Głównej
RSO wchodzili aktywni działacze łemkowscy. Stworzono dwa komitety łemkowskie
- dla Łemkowszczyzny wschodniej w Sanoku, dla zachodniej w Gorlicach.
Organizacja ta miała dwa organy prasowe: "Russkij hołos" (Lwów
1928-1939) i "Zemla i wola" (Lwów 1928-1939).
Idee zarówno rosyjskiej, jak i ukraińskiej orientacji szerokiemu kręgowi
Łemków w istocie były obce. Na Łemkowszczyźnie istniało znaczne przemieszanie
tych dwóch orientacji. Często ich przedstawiciele występowali we wspólnych
działaniach, choć należy pamiętać, że wśród starorusinów byli głównie
grekokatolicy. Pod ogólnym hasłem idei staroruskiej działały na Łemkowszczyźnie
Czytelnie Kaczkowskiego.
Ustawodawstwo
15 czerwca 1928 r. na podstawie projektu wniesionego przez posłów Klubu
Ukraińskiego Sejm Polski wydał ustawę o wprowadzeniu nazwy "Ukrainiec"
w miejsce używanej dotychczas nazwy "Rusin". Tym samym i Łemkowie
zostali urzędowo objęci nazwą, która od tej chwili stała sią dla nich
obowiązująca, niezależnie od ich poglądów w tej sprawie.
W 1933 r. na ogólnołemkowskim zjeździe w Sanoku utworzono Łemko-Sojuz.
Organizacja żądała m.in. powołania odrębnego biskupstwa dla Łemkowszczyzny,
od polskiego rządu domagała się wydania zakazu agitacji ukraińskiej
w szkołach i cerkwiach. Deklarowała lojalność wobec władz polskich.
Głównym organem prasowym Łemko-Sojuzu był publikowany po łemkowsku "Łemko".
Ostra walka polityczna pomiędzy "Starorusinami-Łemkami" a
Ukraińcami" w okresie międzywojennym miała swe echa i w życiu
religijnym Łemkowszczyzny jako tzw. "wojna religijna". Jedną
z głównych, choć nie jedyną przyczyną masowego "przechodzenia"
Łemków na prawosławie w tym czasie był protest przeciw mocnej proukraińskiej
agitacji grekokatolickich duchownych. Źródła cerkwi prawosławnej podają,
że w tym czasie na prawosławie przeszło" ok. 25 tys. wiernych.
Dla powstrzymania tego procesu w lutym 1934 r. utworzono niezależną
od Eparchii Przemyskiej Apostolską Administrację dla grekokatolików
Łemkowszczyzny.
Przeciw agitacji ukraińskiej w szkołach wystąpili "starorusini"
ze swoim programem nauczania w szkołach na Łemkowszczyźnie w języku
łemkowskim, a nie ukraińskim. Mowę łemkowską wprowadzono do szkół w
1933 r. Dzieci uczyły się z podręczników opracowanych przez Metodego
Trochanowskiego, Bukwaria i Perszoj czytanky.
Wprowadzenie do szkół języka łemkowskiego, wydawanie łemkowskich podręczników,
łemkowskojęzycznych gazet odbywało się przy oficjalnym poparciu polskich
władz.
Wszystkie łemkowskie dążenia narodowe przerwane zostały w 1939 roku.
W czasie wojny prowadzona była polityka popierania Łemków deklarujących
narodowość ukraińską.
Powojenna historia Łemków
zdeterminowana jest tragedią Łemkowszczyzny lat 1945-1947, kiedy to
w sposób przymusowy wysiedlono całą społeczność z jej etnicznej ojczyzny
i rozsiedlono w 1945 r. w większości (ok. 60%) na terytorium radzieckiej
Ukrainy, pozostałą część w 1947 r. na terytorium Polski północnej i
zachodniej, na ziemiach poniemieckich. Tym samym przestała istnieć Łemkowszczyzna
jako kraina etnicznie jednorodna, gdzie rozwijał się specyficzny i niepowtarzalny
typ kultury ludowej, kraina, która w sposób tak zdeterminowany dochodziła
do konstruowania własnej samoświadomości narodowej. Haniebna akcja wysiedleńcza
wiązała się bezpośrednio z polityką powojennej komunistycznej Polski,
która zakładała utworzenie państwa jednorodnego etnicznie i kulturowo,
państwa bez mniejszości narodowych. Pierwszy etap wysiedlania, na Ukrainę,
odbywał się w ramach umowy pomiędzy Polską i Związkiem Radzieckim o
wymianie ludności z terenów przygranicznych. W przypadku Łemków wysiedlenie
z ich górskiej ojczyzny trudno nazwać repatriacją. Nic też dziwnego,
że czasami nie pomagało nawet działanie siłą. Nielicznym deklarującym
swą lojalność wobec państwa polskiego udało się uchronić od wysiedlenia.
Tych wysiedlowo w II etapie w 1947 r., Przyczyną miała być konieczność
zlikwidowania UPA.
W ten sposób pozostali w Polsce Łemkowie zostali rozrzuceni po terytorium
Polski zachodniej i północnej. Jednak dawne łemkowskie kwestie ożywają
z nową siłą.
Współczesna Polska
W Polsce oficjalną określeniem dla Łemków jest nazwa "Ukrainiec".
Dla określenia swej narodowości Łemkowie mają do wyboru dwie możliwości
- identyfikację polską bądź ukraińską.
Kiedy w 1956 roku odbył się w Warszawie I Zjazd przedstawicieli mniejszości
ukraińskiej w Polsce, przybyło nań również wielu Łemków.
Brali oni aktywny udział w założeniu UTSK (Ukraińskiego Towarzystwa
Społeczno-Kulturalnego) w Polsce. W ramach Towarzystwa zapewnili sobie
częściową autonomią dzięki powołaniu Sekcji Łemkowskiej i wydawaniu
w ramach "Naszego Słowa" (organu prasowego UTSK) "Łemkowskiego
Słowa" zamienionego na "Łemkowską Stroniczkę", a ostatnio
na "Łemkowską Besidę".
W UTSK nieprzychylnie przyjmowana była łemkowska autonomia. Na początku
lat 80-tych przypadają pierwsze jawne manifestacje działalności łemkowskiej
niezależnej od UTSK. Wielu Łemków pragnęło niezależności. Zaczęły się
pojawiać dwujęzyczne, łemkowsko-polskie tomiki wierszy: Petra Murianki,
Władysława Grabana, Stefanii Trochanowskiej, Pawła Stefanowskiego, Heleny
Duć i inne. Pojawiły się czasopisma drukowane po łemkowsku: "Hołos
Watry" (od 1984 r. w Krynicy), "Besida" (od 1989 r. w
Krynicy). Zespół pieśni i tańca Łemkowyna" odnosi duże sukcesy
(udane występy krajowe i zagraniczne). W 1983 r. po raz pierwszy zorganizowano
"Lemkowską Watrę", która spełnia ogromną rolę w popularyzacji
kultury łemkowskiej i powstrzymywaniu rozwijającej się wśród młodej
generacji Łemków polonizacji. "Watra" stała się wielkim łemkowskim
świętem, na które przyjeżdżają Łemkowie z całego świata, oraz festiwalem,
przeglądem kultury łemkowskiej. W Legnicy działa łemkowski teatr amatorski,
który opracowuje i przedstawia sztuki z życia Łemków, oczywiście dialogi
są prowadzone w języku łemkowskim.
W Krakowie przy Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskich UJ doktoranci-Łemkowie
pracują pod kierunkiem prof. W. Witkowskiego nad słownikiem łemkowskim.
Opracowuje się program nauczania języka łemkowskiego w szkołach; w dwóch
szkołach podstawowych na Lemkowszczyźnie prowadzi się już lekcje języka
ojczystego.
Wiosną 1989 r. zarejestrowane zostało w Legnicy Stowarzyszenie Łemków
- pierwsza powojenna organizacja łemkowska z zasięgiem działalności
obejmującym teren całej Polski. Łemkowie podjęli walkę o zwrot zabranej
własności, głównie lasów. Występują o uznanie akcji "Wisła"
za bezprawną. Prowadzą działania integracyjne, zwłaszcza przez organizowanie
takich imprez, jak "Łemkowska Watra", "Łemkowska Watra
na Obczyźnie", a także "Małonek" (Sylwester), zabaw,
kiermaszów, ognisk, wieczorów poezji, koncertów.
Po rejestracji Stowarzyszenia Łemków zarejestrowano drugą organizację
"łemkowską" - Związek Łemków, którego założycielami byli głównie
ludzie starszego pokolenia, byli członkowie Sekcji Łemkowskiej przy
UTSK.
W ostatnich latach na samym tylko Uniwersytecie Jagiellońskim powstało
kilkanaście prac magisterskich z zakresu łemkoznawstwa,
Ukazują się prace o malarstwie ikonowym głównie z terenów Łemkowszczyzny;
o architekturze cerkiewnej Łemkowszczyzny Zachodniej, o orienjacjach
politycznych w Galicji, w tym również na Łemkowszczyźnie; o literaturze
łemkowskiej; o mitach na temat pochodzenia Łemków.
Mowę Łemków badają studenci Koła Naukowego Polonistów UJ i Koła Naukowego
Rusycystów UJ. Badania nad świadomością narodową oraz innymi aspektami
życia społecznego Łemków prowadzili członkowie Koła Naukowego Socjologów
US. Wielokrotnie badania terenowe nad różnymi zagadnieniami z zakresu
współczesnej kultury Łemków prowadziło Studenckie Koło Przewodników
Beskidzkich w Warszawie.
Efektem sympozjum w Sanoku (1983) była książka "Łemkowie, kultura
- sztuka - język". Odbywają się spotkanie, panele, kolejne Watry.
Łemkowie w Polsce współpracują z lwowskim Towarzystwem "Łemkiwszczyna"
W Polsce zyje dziś 5850 Łemków: w województwie dolnośląskim - 3082,
małopolskim - 1580, lubuskim - 784, podkarpackim - 147, zachodniopomorskim
- 66.
Środowisko dzieli się na Łemków uważających się za odrębną mniejszość
narodową i Łemków identyfikujących się jako grupa etniczna narodu ukraińskiego.
Nauka łemkowskiego jako języka mniejszości jest realizowana w 21 placówkach
dla 162 uczniów przez Stowarzyszenie Łemków i publiczne placówki oświatowe.
Łemkowie należą do dwóch Kościołów: Kościoła Katolickiego Obrządku Greckokatolickiego
oraz do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Główne organizacje:
- Zjednoczenie Lemków (proukraińskie),
Zarząd Główny, 38-300 Gorlice, ul. Broniewskiego 9/7.
Organizuje m.in. lipcowy festiwal Vatra we wsi Żdynia koło Gorlic
- Stowarzyszenie "Ruska Burska" w Gorlicach,
Zarząd Główny Stowarzyszenia Łemkow (prorosyjskie).
Z. Kossak 5-6, 59-220 Legnica 6.
Wydaje od 1989 kwartalnik Besida" (Petro Trochanovskyj).
- Towarzystwo na Rzecz Rozwoju Muzeum Kultury Łemkowskiej w
Zyndranowej.
- Fundacja Rutenika,
00-707 Warszawa, ul. Ponikowskiego 12 b,
tel/fax: (+48 22 651-00-43)
www.rutenika.pl
e-mail sanlem@go2.pl
Najważniejsze tytuły prasowe:
"Besida" - kwartalnik,
"Zahoroda" - kwartalnik,
"Łemkiwska Storinka" - dodatek ukraińskiego tygodnika "Nasze
Słowo".
Największe imprezy kulturalne:
"Łemkowska Watra" w Zdyni,
"Łemkowska Watra na Obczyźnie" w Michałowie,
Święto Łemkowskiej Tradycji "Od Rusal do Jana w Zyndranowej k.
Dukli,
Europejskie Spotkania Mniejszości Narodowych i Etnicznych "Pod
Kyczerą",
"Łemkowska Jesień Twórcza" w Gorlicach i Krynicy,
"Międzynarodowe Biennale Kultury Łemkowskiej" w Krynicy,
"Spotkania z Kulturą Łemkowską" w Gorzowie Wlkp.
W Słowacji:
Narodni Novynki, Duchnovichovo nam. 1, 081 48 Presov
email: rusin@vadium.sk tel. 011-42-91-725629,
Fax: 011-42-91-733201
Na Ukrainie: Тернопільське
обласне Товариство
"Лемківщина"
(Ternopilske oblasne Tovaristvo "Lemkivshchyna") Бульвар
Тараса Шевченка,
21 (bulvar Tarasa Shevchenka 21, м. Тернопіль
(Ternopil), Україна Ukraine
46001.
Голова: Венгринович
Олександр 011-380-352-22-80-59
or/або 22-33-04
Дуда Ігор 011-380-352-
22-80-72 or/або 33-41-07
Сорока Лариса
011-380-352-26-28-37
Товариствo "Лемківщина",
м. Івано-Франківськ,
вул. М. Підгірянки,
1. Контактний
телефон- 011-380-3422-01-97
Львівськe
обласнe Товариствo "Лемківщина",
м. Львів, Пл. Ринок,17
Голова Товариства:
Ропецький Володимир
Obshchestvo Karpatskikh Rusynov (Society
of Carpatho-Rusyns), Universytetska 6/20,
294000 Uzhorod
Institut Karpatyky - (Institute of Carpathian Studies), Uzhorodskyj Derzhavnyj Universytet, Universytetska 6/20, 294000 Uzhorod
Obshchestvo Karpatskikh Rusynov (Society of Carpatho-Rusyns), Universytetska
6/20, 294000 Uzhorod
Institut Karpatyky - (Institute of Carpathian Studies), Uzhorodskyj
Derzhavnyj Universytet, Universytetska 6/20, 294000 Uzhorod
W USA:
- The Lemko Research Foundation, 26 Elm Street, Clifton NJ 07013
Wydaje kwartalnik: "Lemkivshchyna"
- World Lemko Federation, P.O. Box 202, Camillius, NY 13031
Na podst.
www.lemko.org
mlodek.republika.pl/
www.biesy.friko.pl/lemkowie.htm
Przewodnik po Łemkowszczyźnie, Od ikony do pop-artu, Paweł Krokosz,
Mariusz Ryńca
Helena Duć-Fajfer, Łemkowie w Polsce
opr. Tomasz Wiśniewski
"Uzupełnij
te informacje"
|
 |
