|
Kaszubi Kaszëbi.
Kaszubi (kasz. Kaszëbi) to słowiańska grupa etniczna wywodząca się od Pomorzan. Zamieszkują Pomorze Gdańskie i wschodnią część Pomorza Zachodniego. Dzielą się na wiele podgrup etnograficznych, zróżnicowanych językowo i kulturowo, między innymi są to: Morzanie (Morzanie), Rybaki (Rëbôcë), Bylacy (Bëlôcë), Lesacy (Lesôcë), Józcy (Józcë, inna nazwa Mucnicy - Mucnicë), Gachy (Gôchë), Krubanie (Krëbanie), Zaboracy (Zaborôcë).
Współcześnie Kaszubi zamieszkują w następujących powiatach województwa pomorskiego: puckim, wejherowskim, kartuskim, lęborskim, bytowskim, kościerskim, północnej części pow. chojnickiego oraz wschodniej części pow. słupskiego. W pow. lęborskim, bytowskim i słupskim osadnictwo to ma w przeważającej mierze charakter wtórny - po II wojnie światowej Kaszubi zasiedlili tereny swojego pierwotnego osadnictwa po wysiedleniu stamtąd ludności niemieckiej przez władze PRL. Największe kaszubskie diaspory to: Kanada, USA i Niemcy.
Ocenia się, że około pół miliona mieszkańców Pomorza czuje się Kaszubami, z których trzysta tysięcy zna język kaszubski, a wszyscy traktują go jako największy skarb, dziedzictwo ojców, które jako najbardziej zagrożone, wymaga starań na rzecz zachowania i rozwoju. Kaszuby-Pomorze, to nie tylko wspaniałe krajobrazy, to przede wszystkim praca, gospodarność, racjonalność, praca organiczna, w której winna być zachowana logika, umiar, a uwzględnione marzenia, uruchomiona wyobraźnia. Obok tradycyjnych dziedzin gospodarki związanych z uprawą morza i rolnictwem, nasz region wyróżnia się rozwojem drobnej przedsiębiorczości, w tym turystyki, w której Kaszuby-kaszubszczyzna to szczególny skarb, bogactwo coraz piękniej ukazywane i wykorzystywane przez samorządne gminy.
Kaszubi są podwójnie bogaci - w zachowaną własną tradycję i tożsamość, okupioną ciężkimi doświadczeniami przeszłości i tę wspólną - ogólnopolską. Czują się także podwójnie współodpowiedzialni - za swoją małą ojczyznę - Kaszuby-Pomorze i za naszą wielką - Rzeczypospolitą.
Historia
Pierwszy raz nazwa określająca plemię kaszubskie wystapiła 19 marca1238 roku w dokumencie wystawionym przez papieża Grzegorza IX w tytule książąt zachodniopomorskich dux Slavorum et Cassubia. W celu upamiętnienia tej daty od kilku lat na Pomorzu obchodzony jest Dzień Jedności Kaszubów. Barnim III (1320 - 1368) używał tytułu dux Cassuborum ("książę Kaszubów"). W tym czasie książęta gdańscy nadawali sobie tytuł dux Pomeraniae.
W 1906 roku otwarto we Wdzydzach pierwsze na ziemiach polskich muzeum na wolnym powietrzu - skansen, stworzony przez Izydora i Teodorę Gulgowskich. Obecnie jest to Kaszubski Park Etnograficzny.
Kaszubi stanowią typową ludność pogranicza, która w ciągu wielu wieków żyła na terytorium zmieniającym przynależność państwową. Wielu uległo germanizacji lub polonizacji, proces ten miał charakter przymusowy lub naturalny. Wielu znanych wojskowych pruskich i niemieckich miało pochodzenie kaszubskie.
Kaszubi a sprawa polska
Część Kaszubów zachowała własną kulturę i język. Współcześnie w socjologii i historii dominuje pogląd, że Kaszubi stanowią grupę etniczną narodu polskiego. Zdecydowana większość Kaszubów posiada podwójną identyfikację - narodową polską i etniczną kaszubską. Wielu polskich działaczy narodowych na Pomorzu w okresie zaborów oraz członków podziemia niepodległościowego w czasie okupacji było pochodzenia kaszubskiego.
W Spisie Powszechnym z 2002 r. 5100 obywateli polskich zadeklarowało narodowość kaszubską. To ok. 1% całej społeczności kaszubskiej. Rzeczpospolita Polska nie uznaje tych deklaracji za wiążące (podobnie w przypadku Ślązaków), stąd Kaszubi nie znaleźli się na oficjalnej liście mniejszości narodowych sporządzonej przez MSWiA.
Za odrębny naród słowiański uważał Kaszubów Florian Ceynowa, w okresie międzywojennym jego myśl kontynuowali działacze z kręgu tzw. Zrzeszeńców, którzy w PRL byli represjonowani przez UB, a następnie SB i zepchnięci na margines działalności publicznej. Po roku 1989 tę samą myśl w ruchu kaszubskim reprezentowało pismo Tatczëzna, obecnie zaś Kaszëbskô Odroda.
Z powodu odmienności językowej oraz przywiązania do religii rzymskokatolickiej, które powodowało niechęć Kaszubów do idei komunizmu, byli oni posądzani o separatyzm, tj. chęć oderwania od Polski części jej terytorium. Oskarżenia te nie miały pokrycia w rzeczywistości, ale w okresie PRL służyły antagonizowaniu Kaszubów z pozostałą ludnością Polski i przybierały na sile w okresie kolejnych kryzysów politycznych, np. w1968 i 1970 r. Współcześnie nawet najbardziej radykalny nurt w ruchu kaszubskim - narodowy - nie kwestionuje historycznych związków Kaszubów z Polską, zaś swoje postulaty ogranicza do troski o rozwój ojczystego języka, kultury oraz dbałości o własną tradycję historyczną.
Struktura organizacyjna
Największa organizacja grupujących Kaszubów jest Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Jego celem jest rozwój społeczny, gospodarczy i kulturalny Kaszub i Pomorza. Pragniemy chronić tradycję i rozwijać kulturą kaszubsko-pomorską, jednocześnie budować społeczność nowoczesną, zwróconą ku przyszłości. Jedną z naczelnych naszych wartości jest troska o samorządność i podmiotowość lokalną i regionalną. Jesteśmy otwarci na innych i współpracować chcemy ze wszystkimi, którym bliskie jest dobro kaszubsko-pomorskiej ziemi i jej mieszkańców. Członkiem Zrzeszenia może być każdy - bez wzglądu na miejsce urodzenia i pochodzenie - kto wartości te podziela
ZKP powstało 2 grudnia 1956 roku. Działa na terenie pięciu województw: pomorskiego, zachodnio-pomorskiego, kujawsko-pomorskiego, warmińsko-mazurskiego, wielkopolskiego i mazowieckiego i liczy 87 oddziałów.
Pracą kieruje Zarząd Główny, na czele którego stoi Artur Jabłoński. W ramach Zrzeszenia i przy oddziałach działają liczne kluby. Najstarszym, założonym w 1962 r. przez Lecha Bądkowskiego, jest Klub Studencki "Pomorania", będący kuźnią kadr zrzeszeniowych. Skupia on młodzież kaszubsko-pomorską studiującą w uczelniach Trójmiasta. Drugim ważnym klubem jest Klub Turystyczny "Wanożnik" organizujący od lat cieszący się ogromnym powodzeniem spływ kajakowy "Śladami Remusa".
Od początku ruchu regionalnego na Kaszubach ważną rolę odgrywało czasopiśmiennictwo. Zrzeszenie jest w tym względzie kontynuatorem bogatych tradycji sięgających "Skorbu Kaszebskosłovjnscze mowe", "Gryfa", "Mestwina", "Zaborów", "Zrzesze Kaszebskji" i wielu innych. W 1957 r. zaczął ukazywać się dwutygodnik "Kaszëbë" (do 1961 r). Od 1963 r. ukazywał się "Biuletyn ZK-P", w 1969 r. przemianowany na "Pomeranię" - dziś miesięcznik i organ ZKP. Oprócz czasopism Zrzeszenie jest także znaczącym wydawcą książek i innych druków zwartych. Obecnie przygotowywane są specjalne programy nauczania oraz podręczniki. W celu kształcenia kadry nauczycielskiej na Uniwersytecie Gdańskim w ramach filologii polskiej utworzono lektorat języka kaszubskiego, wkrótce ma powstać nowy kierunek - kaszubistyka.
Hymn Kaszubski
Zemia rodnô, pëszni kaszëbsczi kraju,
Od Gdunska tu, jaż do Roztoczi bróm!
Të jes snôżô jak kwiat rozkwitłi w maju.
Ce, tatczëzna jô lubotną tu móm.
Samborów miecz i Swiatopôłka biôtczi
W sposobie ce dlô nas úchowałë
Twoje jô w przódk bëlné pocyskóm kwiôtczi.
Odrodë cél Kaszëbóm znôu brënie.
Tu jô dali mda starża zemi trzimôł
Skądka zôczątk rodnô naj rózga mô.
Tu mda dali domocëznë sa jimôł.
Jaż zajasni i nama brzôd swój dô.
Przekład na język polski
Ojczysta ziemio, wspaniały kaszubski kraju
Od Gdańska tu aż do Roztoki bram
Tyś piękna jest jak kwiat rozkwitły w maju
W tobie ojczyznę ukochaną mam.
Sambora miecz i Świętopełka walki
W gotowości dla nas zachowały cię
Do przodu rzucę twoje piękne kwiatki
Odrodzenia dzieło Kaszubom jawi się
Tu będę dalej trzymał straż tej ziemi
Gdzie mój ród swój początek ma
Tu będę dalej uprawiał swą dziedzinę
Aż zajaśnieje i owoc swój nam da.
Najsłynniejsi Kaszubi
Antoni Abraham
Erich von dem Bach-Zelewski
Tadeusz Bolduan
Teodor Bolduan
Józef Borzyszkowski
Jerzy Budnik
Florian Ceynowa
Hieronim Derdowski
Konstantyn Dominik
Günter Grass
Leon Heyke
Jacek Karnowski
Jan Karnowski
Kazimierz Kleina
Franciszek Kręcki
Joanna Kurowska
Aleksander Labuda
Gerard Labuda
Stanisław Lamczyk
Aleksander Majkowski
Erich von Manstein
Dorota Masłowska
Mieczysław Piechowski
Kazimierz Plocke
Janusz Reiter
Wincenty Rogala
Jarosław Sellin
Franciszek Sędzicki
Danuta Stenka
Jan Trepczyk
Donald Tusk
Edmund Wittbrodt
Edmund Wnuk-Lipiński
Jan Wyrowiński
Brunon Zwarra
Wojciech Zwarra
Badacze Kaszubów i ich języka oraz kultury materialnej
Aleksander Hilferding - rosyjski slawista
Friedhelm Hintze - niemiecki slawista
Ryszard Kukier - polski etnograf
Friedrich Lorentz - niemiecki slawista
Krzysztof Celestyn Mrongovius - gdański duchowny i językoznawca
Hanna Popowska-Taborska - polska slawistka, językoznawca
Stefan Ramułt - polski językoznawca
Bożena Stelmachowska - polska etnografka
Bernard Sychta - ksiądz i językoznawca
Adresy
Adres Biura Zarządu Głównego ZKP
80-837 GDAŃSK
ul. Straganiarska 20-23
tel. (058) 301-27-31
tel./fax (058) 346-26-13
e-mail: biuro@kaszubi.pl
Biuro czynne pon.-pt. od 8:00 do 16:00
Dyrektor biura ZG:
Jerzy Bujak: jerzy.bujak@kaszubi.pl
Pracownicy biura:
Jacek Fopke: jacek.fopke@kaszubi.pl
Ciekawe i użytecznie strony
http://www.kaszubi.pl/
http://pl.wikipedia.org/wiki/Kaszubi
http://szkola.interklasa.pl/f018/
http://www.rastko.net/rastko-ka/
opr. Tomek W.
|
 |
